ابو القاسم سلطانى
45
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
نياورده است و آنچه ديوسكوريد تحت عنوان Kardamomon آورده رازى و ابن بيطار ( 1 * ) به نقل از ديوسكوريد ذيل قردمانا آوردهاند . نظريات پزشكان سنتى درباره خواص و موارد مصرف درمانى هل : براى معده خوب است ، غذا را هضم و رطوبت گلو را خشك مىكند و اگر آن را با آب انار يا آب مصطكى بخورند تهوع و استفراغ را رفع مىكند ( رازى : 2 * ) ، معده و كبد را تقويت و دهان را خوشبو مىكند ( هروى : 3 * ) ، جويدن آن عادت خاك خوردن زنان باردار و بعضى مردم را از بين مىبرد ( اخوينى : 4 * ) ، هيلبوا براى معده سرد خوب است ( ابن سينا : 5 * ) ، رطوبت سينه و معده را خشك مىكند ( ابن بيطار : 6 * ) ، خوردن آن همراه با سكنجبين درد كبد را آرام و رگهاى بسته آن را باز مىكند ( انصارى : 7 * ) ، به بينى كشيدن گرد آن در صرع سودمند است ( انطاكى : 8 * ) ، طبيعت آن گرم و خشك است . گرد ميوه بطور موضعى عرق و بوى دهان را خوشبو مىكند و چنانچه آن را به بينى بريزند در سردرد ناشى از نفخ ، صرع و اغماء موثر مىباشد و بطور موضعى درد گوش و لثه را تقويت مىكند . دانه هل مقوى قلب مىباشد و در طپش قلب ، درد معده ناشى از سردى ، نفخ و آروغ موثر است و بريان كرده دانه شكمروش را بند مىآورد . اگر 5 گرم دانه هل و به همين اندازه از هريك از اجزاء تخم خيارين را با سكنجبين مخلوط و تناول شود سنگ گرده و مثانه را خارج مىكند . براى جلوگيرى از زيان رساندن آن به سينه و ريه بهتر است با كتيرا مصرف شود . در صورت عدم دسترسى به هل مىتوان به ميزان نصف آن كبابه يا حب بلسان مصرف نمود ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 9 * ) . مقدار خوراك گرد هل 2 / 0 تا 2 گرم مىباشد ( ناظم الاطباء : 10 * ) . تركيبات شيميائى : ميوهها محتوى 5 / 8 - 2 درصد اسانس متشكل از سينئول ، ترپينيل استات ، ليناليل استات ، لينالول ، ليمونن ، ترپينئول ، هومولين ، كامفر ، اسيدهاى چرب نظير گاپريليك ، اولئيك ، پالميتيك و ميريسيتيك اسيد ، مواد پروتئينى 11 - 10 درصد ، نشاسته 40 درصد ، فيبر 5 / 9 درصد ، چربى 1 / 2 درصد ، كلسيم 129 ميلىگرم ، فسفر 150 ميلىگرم ، آهن 5 ميلىگرم ، ويتامينهاى A و C مىباشد . خواص و موارد مصرف درمانى : مقوى معده ، اشتهاآور ، نيرودهنده ، ضد نفخ و ضد اسپاسم مىباشد . در هند از آن در آسم ، برونشيت ، سنگهاى كليوى ، بىاشتهائى و در چين از آن در تسلسل ادرار ، سستى ، ضعف نيروى جنسى و براى از بين بردن بوى بد دهان و سير استفاده به عمل مىآيد . از دانه هل مىتوان در موارد اختلالات هاضمه ، نفخ ، كوليك استفاده نمود . در تغذيه به عنوان ادويه و در كمپوتسازى ، تهيه نانهاى زنجبيلى ، پودر كارى مورد مصرف دارد .